పగటి కలల బాపఁడు

మరొక కథకు పద్యం.
-----------------------------
పగటి కలల బాపఁడు
-----------------------------
ఆ. వె. 
బ్రాహ్మడొకఁ డలసుఁడు వారణాశి నివాసి,
వీథులందు తిరిగి బిచ్చమెత్తి, 
దొరికినంత పిండి తోడ నేదో కాస్త 
కడుపు నింపు కొనుచు  గడుపు చుండ!

అలసుఁడు = సోమరి

ఆ. వె. 
తల్లి యన్నపూర్ణ దయచేత నొక నాడు
యాయవారమందు నబ్బురమన
పిండి నిచ్చి పంపె పెద్దింటి యిల్లాలు
గంప నిండుగాను కరువు దీర!

ఆ. వె. 
ఇల్లు చేరగ వటువెగిరి గంతులు వేసి
ముదము మీర పిండి మూటకట్టి
చిలుక కొయ్యఁ గట్టె ఎలుకలకు జడిసి
యందకుండులెమ్మ నంచు నరసి! 

ఆ. వె. 
తిరిగి తిరిగి వచ్చు తిరిపెంపు బాపడు  
మంచమున పరుండె మగత గాను!
నావహింప నిద్ర యావలించు నతని
యూహ లందు తేలె నొడలు మరచి!

తే. గీ.
"కలిగె బియ్యపు పిండి కావలసినంత!
మూడుపూటల తిన్నను, బోలెడంత! 
సరుకు మిగులును కరువులో చాలినంత!
నగదు కమ్మెద, ధర నాకు నచ్చినంత!

తే. గీ.
అందు కలిగిన లాభము నంత కంత
జేయగా వర్తకమునునే  జేతు! నెంత!?
నొక్క యేడాది కార్జింతు ఊరి కంత-
ధనికుడననిపించు కొనగ తగిన యంత!   

తే. గీ.
అపుడు పెద్దింటి వారికి యల్లుడనయి,
కూర్మిని కళత్రమందొక కొడుకును కన,
వాడు గృహమంత పారాడి యాడుకొనుచు,
నాదమరిచి చొరబడు తా నశ్వశాల!

తే. గీ.
“గుఱ్ఱములు త్రొక్కు నాముద్దుఁ గుఱ్ఱ, వాని  
నెత్తుకొమ్మని నేనెంతొ మొత్తుకుంటి!
ప్రక్క నున్ననాలి యులుకు పలుకు లేదు,
పనినియుండెనొ, నా మాట వినగలేదొ!

తే. గీ.
సరగుననె నాదు బిడ్డను చంకకెత్తి
యాగ్రహమ్మున కాలెత్తి “యాలి వీపు 
పగుల తన్నెద” నని తన్నె బలముతోడ!
దారగ తలచి మూటను తన్నినంత,
యొలికి పోయెను పిండంత తెలివి వచ్చె!

తే. గీ.
చేత నున్న దిండును తన శిశువు గాను
కొయ్యకున్నట్టి మూటయే కోమలి యని
పగటి కలలను కను వెర్రి బాపడు తన
కబ్బిన యిసుమంత సిరిని, యక్షయమని -
తేలి ఊహల, చేతల తూలి పోయి
మన్ను జేసె నిటుల కాల దన్ను కొనుచు!













---------------------------------------------------
రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల
6.10.2026

 

మరొక కథకు పద్యం

---------------------
పండితుడు
---------------------

(తేటగీతికథామాలిక)

నదిని దాటుచు నుండిరి నరులు కొంద/

రా పడవను కలండొక యయ్య వారు!

బహుళ భాషలు నేర్చిన పండితుండు!

శాస్త్ర పారంగతుడతడు చదువులందు!

 

ఉబుసు పోని విశారదు డుత్సహించి 

ప్రక్క నుండిన నొక పల్లె బైతు జూచి 

మాట కలుప నెంచె నదిని దాటుదాక

హాయిగా కాలమును వెళ్ళదీయ నిట్లు:

'అబ్బి! యే యూరు మీది?' "యేరవతలి దరి/

గ్రామ!"- 'మేమి సేసెద వీవు?'- "రైతునండి!"

'నాగురించి చెప్పెద విను! నాల్గు వేద/

ములు నుపనిషత్తులను వడ పోసినాను!

వింటివా వాని గూర్చి?'- "లే, వినగ లేదె!"

'యరెరె! నీబ్రతుకున పావు వ్యర్థమాయె !

తెలియునా నీకు శాస్త్రముల్?'- "తెలియవు దొర!"

'యకట! నీ మనికి సగము వ్యర్థమాయె ! 

పోనిలే! షడంగము లేవొ జ్ఞానమున్న/

దా?'- "యవియును తెలియదు నా కయ్య గారు!"

"హారి! బ్రతుకు ముప్పాతిక వ్యర్థమైన' 

-దనుచు నిట్టూర్చె పండితు! డంతలోన--

గాలి మారెను, మబ్బులు క్రమ్మెను, సుడి/

లోన చిక్కెను నావ, యా వాన లోన/

పడవ యూగి తూగ, తెరచాపలను దించి/ 

హెచ్చరించెను నావికు డీది చేరు/

డొడ్డు కనుచు ప్రయాణికు లులికి పడగ!

పల్లెటూరి బైతు వణుకు పండితుఁ గని-

"తమరి కీదుట వచ్చని తలచెద" నన 

నతడు - 'ర ర రాదె - నా కీత''- యనె తడబడి,

యొడలు కంపింప భయమున హడలిపోయి!

"ఐన మీజీవనము పూర్తి వ్యర్థము గద!

ప్రాణ సంకటమందున పనికి రాని/

చదువు లింకెందు కవివట్టి చట్టు బండ/"-

లనగ బుద్ధి వచ్చె మన విద్యాధికునకు/

వరద దాటించి దరిజేర్చె పల్లె వాడు!

-------------------------------

రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల 

3.10.2026

పారంగత - ఒడ్డు దాటినవాడు

ఔరా..!! 🤫🤫

 ఔరా..!! 🤫🤫

తేటగీతి

పల్లె నొకడుండె! చురుకైన వాడు మిగుల/
పరుల కుపకారి యౌచును వరుస కలిపి/
బావ, యన్నయు తమ్ముడై పల్లె జనుల/
పనుల సహకార మందించు బంధువనగ!

కోడి కూత మొదలు ప్రొద్దు గ్రుంకు దాక/
నలుగురికి తాను తలలోని నాల్కవోలె/
నన్నిటికిని చేదోడయి యున్న కతన,
నతడు లేకుండ నా యూరి కడుగు పడదు!

తెల్లవారె పల్లెకు ప్రతి దినము వోలె!
నాడు మన కథా నాయకు జాడలేదు!
గుడిని, సంతను, వీథిలో, మడుల గట్ల/
నెంత వెదకిన కనరాడు వింతగాను!

తమిని యింటిని చూడగా తాళముండె/
నిరుగు పొరుగుకు నాచూకి యెరుక లేక/
వెతికి వేసారి గ్రామస్థు లితని కొరకు/
నూరకుండి రుస్సురనుచు నీరసించి!

కొన్ని నాళ్ళకు మనవాడు కూర్మి మీర/
పల్లె సీమను నడచుచు వచ్చుచుండ,
నతని జూచిన యొక్కొక్క డబ్బురముగ/
"నిన్నినా ళ్ళగుపడగ లే దేమి హేతు?"
వంచు నిలబెట్టి వివరము లడుగ సాగె!

మొదటివానికి చెప్పెను పూస గ్రుచ్చి/
నట్లె రెండవవానికి నంత కథను!
మూడు, నాలుగు నైదవ వాడి కదియ/
వివరముగ చెప్పి మరి చెప్పి విసువు పుట్టి,
పరుగునం బోయి వాఁడొక బావిఁ దూకె!

పల్లె నావార్త క్షణములో వ్యాప్తి చెంద,
విస్తు పోవుచు పెద్దలు పిల్లలెల్ల/
నూతి గట్టును చేరిరి భీతి తోడ!
మోకు లందించి లాగిరి పైకి వాని!

బయట పడినట్టి పోటరిఁ బలుకరింప/
గట్టు చేరిన జనమును కలియజూచి/
యూరి జనమెల్ల నచటనే యుంట నెరిగి/
గొంతు సవరించి పల్కెను కొంటె కుర్ర!

కార్య మతిముఖ్య మయ్యెడు కారణమున/
పొద్దు పొడవక ముందరే మూటముల్లె/
భుజమునకు నెత్తి పొరుగూరు పోతి ననుచు/
తలతుడుచుకొని తనదారిఁ దాను పోయె!

చెప్పినదె చెప్పగా నోరు నొప్పిపుట్టి/
యెల్ల జనులకు చెప్పుట యెట్టులనుచు/
నెత్తు వేసెను వీడని యెరిగి ప్రజలు,
"హారి, భడవా!" యనుచు నవ్వి రూరడిల్లి!

---------------------

రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల
24.09.2026

దోమ

మా పద్యసౌందర్యం వాట్సాప్ వేదికలో శ్రీ వడ్డాది మూర్తిగారు వ్రాసిన పద్యానికి నా పూరణ:

ఉ.

దోమని తీసివేయకుము దోమను మించినశత్రువెవ్వడే/

నీమము లేక నెత్తురును నేతిని త్రావినయట్లు త్రావు యీ

దోమల నిల్వరింప యమ దూతలకైనను సాధ్యమౌనె? స్వా

మీ, మము కావరావ! జనమేజయ, దోమల యాజి చేయగన్!

08.06.2026

********************

ఇంకొక్కటి దోమమీదే:

మత్తేభం.

విన  గుయ్యంచు నిశీధి వేళలను ప్రావీణ్యంబు చూపించుచున్/

తన తొండంబును సూదిగా మలచి రక్తంబున్ నిదానించి త్రా/

వును! యెఱ్ఱెఱ్ఱని దద్దురుల్ చుఱుచుఱల్ పుట్టింపగా చంప బో/

యిన యోధాగ్రణి తాడనంబునకు చిక్కీచిక్కకన్  నేర్పుతో/

తన ద్రోవన్ తను జారిపోవు నకటా ధాత్రిన్ విజృంభించు దా/

రుణమౌ కీటక మట్టి దోమపయి పోరున్ గెల్వ లేమెందుకో?

ఘన శాస్త్రజ్ఞుల మేధ చాలదొకొ! మోక్షమ్ము మనకెప్పుడో!

రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల 

16.06.2026

మంచివాడు..!

అందరికీ శుభోదయం. చాలా చాలా రోజుల తరువాత వ్రాసిన పద్యమిది:

తే. గీ.

వణిజు డొకడుండె ధనికుడు పల్లె యందు,
నప్పు లిచ్చుచు బడుగుల యవసరమున
లాభ మార్జింప మిక్కిలి లోభమంది,
వడ్డి గుంజును పేదల నడ్డి విరిచి!

తీరి కూర్చుండి యరుగుపై దారి బోవు
జనుల, పేరుపేరున పిల్చి జంకు లేక
కస్సుబుస్సు లాడుచు వారి కసరు కొనుచు,
తిట్టుఁ, దిట్టిన తిట్టులన్ దిట్ట కుండ!

అదుపులేనట్టి నిష్ఠుర మతని మాట
మసకబార్చెను పరువును మంది లోన!
నింత దుర్మార్గునింజూడ, మింత కింత
యనుభవింపగ జూడమే యని తెగడిరి!

ముదిమి క్రమ్మగ రోగాల పుట్ట యగుచు
పాపములు పండి మంచము పట్టి నంత,
కలిగె జ్ఞానము, తన పాప కర్మఫలము
కొట్టె నిట్లని తలపోసి కుమిలె నతడు!

చివరి క్షణముల తనయుల చేర బిలిచి,
జీవితాంతము ప్రజలచే చెడ్డ వాడ-
నన్న యపకీర్తి కలిగెను! నన్ను మంచి-
వాడని ప్రజలు మెచ్చెడు పనిని చేయు-
డనుచు దీనుడై చాలించె తనువు నతడు!

శ్రేష్ఠి కొడుకులు తమ తండ్రి చివరికోర్కె/
దీర్పగా దృఢ సంకల్ప దీక్ష కలిగి,
బడితెలను పట్టి బాదిరి వచ్చుపోవు
జనులు గగ్గోలు పెట్టగ చచ్చునట్లు!

పరుగు లంకించి తలచిరి వణిజు గుణము:
తిట్టెనే గాని నీరీతి కొట్టలేదు!
మాట కేమి గాని మనిషి మంచి వాడు !
తనయులిద్దరి కన్ననా తండ్రి మేలు!

చెరప కనె నొక గీతను చిన్న గీత 
చేయు రీతిగ గడుసులౌ శ్రేష్ఠి సుతులు 
జనకుఁ దిట్లను మరువగా జనుల బాది
తనయులిర్వురు నిలిపిరి తండ్రి మాట!

-- రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల
25.08.2026

(పాత కథకే పద్యరూపం)

😄😄😄🙏🙏🙏

సత్యమ్ బ్రూయాత్

 

చాలా ప్రముఖమైన ఈ శ్లోకానికి నా అనువాద ప్రయత్నం:

శ్లో.

సత్యం బ్రూయాత్ ప్రియం బ్రూయాత్
న బ్రూయాత్ సత్యమప్రియం
ప్రియంచ నానృతం బ్రూయాత్
ఏష ధర్మ స్సనాతనః

భావము:

అర్థం: ఎప్పుడూ సత్యాన్నే పలకాలి. ప్రియ వచనాలనే పలకాలి. సత్యమైనా అప్రియమైన మాటలను పలకరాదు. ప్రియమైనదైనప్పటికీ అసత్యాన్ని పలకరాదు. ఇదే సనాతన ధర్మం.

----------------

నా అనువాద ప్రయత్నం:

ఆ. వె.

పలుక వలెను సత్య వచనమ్ము ప్రియముగా,
నప్రియమగు సత్య మనగ రాదు!
అనృతమును ప్రియమగు నని పల్కవలదను/
రీతి ధర్మమిదె సనాతనమ్ము!

రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల
17.12.2025

🙏🙏🙏

బెట్టు

 

ఇవాళ వడ్డాది పాపయ్య గారి బొమ్మలు వెతుకుతూ ఉంటే కనబడింది ఈ బొమ్మ:

దానికి వ్యాఖ్యగా నేను వ్రాసిన పద్యం:

ఆ. వె.
చెంతచేర బెట్టు సేయుచు ప్రియురాల/
యలుక పూనితేమె? యాదరించి/
పెదవి పెదవి చేర్చి విరహాగ్ని చల్లార్ప/
ముద్దు నీయవు గదె ముద్దరాల!

- రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల
10.02.2026

చిత్త శుద్ధి

ఆ. వె.

మురికి యున్న గదిని చొరలేము మన, మిక 

చెడిన మదిని యెట్లు చేరు హరుడు?

చిత్తశుద్ధి కలిగి సేవింప, నాతడు

హృదయకమలమందు కుదురుకొనును!

- రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల

25.09.2025

అష్టవిధ పుష్పార్చన

శ్లో.

అహింసా ప్రథమం పుష్పం

పుష్పమింద్రియ నిగ్రహం

సర్వభూతదయా పుష్పం

క్షమా పుష్పం విశేషతః

శాంతి పుష్పం తపః పుష్పం

ధ్యాన పుష్పం తథైవ చ

సత్యమష్టవిధం పుష్పం

శంభోః ప్రీతికరం భవేత్

నా అనువాద ప్రయత్నము:

తే. గీ.

ఎరుగగ ప్రథమ పుష్పమహింస, యింద్రి

యమ్ము లణచుట, భూత దయయును, క్షమము

శాంతియు, తపము ధ్యానము, సత్యములను

నష్ట విధ పుష్పయుతమౌ సమర్చనమ్ము

శంభునికి ప్రీతికరమగు సరణి యిదియ!

********

నాల్గవ పాదానికి మా శ్రీరామారావు మాస్టారి సవరణ:

అష్టవిధ కుసుమార్చన - శిష్ట‌మరయ

శంభునికి ప్రీతికరమగు సరణి యిదియ!

రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల

15.07.2025

🙏

పోయిన వారం మిత్రులు రాధేశ్యామ్ గారు అనువాద మందించిన మూలశ్లోకమునకు నా యనువాద యత్నము.

ఎడిట్:

మా మిత్రులు శ్రీ సాహితీ సామ్రాజ్యం గారి అనువాదం:

హింస చేయకునికి నెన్నగ తొలిపుష్ప;

మింద్రియముల నిగ్రహించు టొకటి;

భూతదయయు నొక్క పుష్పమనగ నొప్పు;

క్షమము మరియు నొక్క సుమము గనగ;

శాంతి తపము లరయ చక్కని కుసుమముల్; 

ధ్యాన మరయ నొక్క యలరు జూడ;

సూనృతమ్ము నొక్క సూన; మీ యెనిమిది 

/యలరు లంది యలరు నష్టమూర్తి.

మాస్టారుకు ధన్యవాదములతో.....

🙏

విరిసేవ

ఉ.

పూవుల నాశ్రయించు పలు పుర్వుల, చీమల, తేటి గుంపులన్/

పో విదిలింపగా మనసు పుట్టదు, త్రుంచగ నీదు పూజకై -

జీవుల కాస్పదంబులగు చిన్న సుమాలవి యేలనయ్య? స్వా/

మీ! విరిసేవ సల్పెదను హృత్కమలంబిడి పార్వతీపతీ!

రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల 

30.06.2025