చిత్త శుద్ధి

ఆ. వె.

మురికి యున్న గదిని చొరలేము మన, మిక 

చెడిన మదిని యెట్లు చేరు హరుడు?

చిత్తశుద్ధి కలిగి సేవింప, నాతడు

హృదయకమలమందు కుదురుకొనును!

- రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల

25.09.2025

జలకాలాటలలో..

ఆ. వె. 

నీట దిగినయంత నేనుగా తీరమ్ము/ 

చేరబోను తనివి తీరకుండ!  

మేముకూడ నంతె! సామజ రాజమా,

పిలిచి యమ్మ రెండు పెట్టు దాక! 

😄😄😄

- రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల

హోలీ పర్వదిన శుభాకాంక్షలతో..

ఆ. వె.
పత్ర పుష్పములకు వర్ణముల్ వేవేల
నద్దు చిత్రకారు డాతడెవరు?
ప్రకృతి కాంత మేన వన్నెల చిలికించి
యలరు నెవరది పరమాత్మఁ దక్క!

-- రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల
25.03.2024

కాళిదాసు - చిటికినవేలు

శ్లో|| 

పురా కవీనాం గణనాం ప్రసంగే, 

కనిష్ఠికాధిష్ఠిత కాళిదాసః |

అద్యాపి తత్తుల్యకవే రభావా, 

దనామికా సార్థవతీ బభూవ ||

పూర్వకవుల గణన మొదలిడగ కనిష్ఠి/

కమున లెక్క కొచ్చె కాళిదాసు!

పిదప వేరు కవిని పేర్కొన లేక య/

నామిక తగినట్టి నామమయ్యె!

- రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల

న్యాయస్థానములు..!

ఆ.వె.

పాత రాతి కట్టు భవనపు గదులవి/

కప్పు నాని పోయి కారు చుండు/

ఘనము వాని చరిత గతమహో యనగను/

కూలిపడక నిలచు కోర్టు హాళ్ళు..!

ఆ.వె.

నలుపు గౌను తొడిగి పలు వాదనమ్ముల/

వినుచు తీర్పులీయ విసుగులేక/

పెద్దగద్దెమీద పేరిమి కూర్చున్న/ 

జనుల వేలుపతడు జడ్జిగారు!

ఆ.వె.

నల్ల కోటు వేసి న్యాయదేవత సాక్షి/

కాగితముల దొంతు కౌగలించి/

గాలి లేని యిరుకు గదులలో వాదనల్/

నడుపు నతని పేరు న్యాయవాది!

ఆ.వె.

తెలుపు యూనిఫార్ము నెలమి జడ్జి కడను/ 

నిలచి యెర్ర పగిడి తలను దాల్చి/ 

యరుణపు పటకానెగుర వేయుచు జనుల/ 

మూడుసార్లుపిలచు వాడు ప్యూను!!

ఆ.వె. 

దీనులగుచు మిగుల దిక్కులు చూచుచు/ 

చెమట గ్రక్కుకొనుచు చింతపడుచు/ 

తమను పిలుతు రనుచు తలుపుల వ్రేలాడు/ 

కర్మ కాలి వారు కక్షిదార్లు!

- రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల

7.06.2018

**************************************

దీనికే కొనసాగింపు:

ఆ.వె.

బల్ల కలదు కాని పైకప్పు మరి లేదు/

కలదు స్టూలు కాని గచ్చు లేదు/

ఒక్క కేసు కోసమురక లెత్తుచునుండు/

చెట్టు కింద ప్లీడ రిట్టు లుండు..!

యేచూరి చంద్రశేఖర మూర్తి అని మామిత్రుడి ఐడియా ని నేను పద్య రూపంలో వ్రాసినది.. 

(07.06.2018)

శిక్ష: 

ఆ.వె.

శిక్ష పడ్డవాడు చెడ్డవాడనికాదు/

పడనివాడె మంచివాడు కాదు/

శిక్షపడినపిదప చెడ్డేది మంచేది 

యన్నినొక్కరీతి నెన్న బడును..!!

తే.గీ.

దొరకు నంత వరకు పెద్ద దొరలు కాని/

దొంగలౌదురు వారలు దొరికినంత/

దొరకకుండగ దొంగలై దోచుకొనుట/

దొరలకే సాధ్యమౌనట్టి దొంగవిద్య!

- రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల

(9.06.2018)

మావాడు..!!

ఆ. వె.

వనమున నొకసారి వచ్చెనెన్నిక లంత/

నన్ని చెట్లు 'ఓటు హక్కు' పొందె!

కుదిరెను బరి నెదురు 'గొడ్డలి'‌ 'సెలయేరు'

నన్ను నన్నటంచు ఎన్నికలను!

ఆ. వె.

తరుల మనుగడ కవసరమగు నీరిచ్చె/ 

నేరు! గాన గెలిచి తీరును! మరి/

కూలె నెన్నొ చెట్లు గొడ్డలి వ్రేటుల/

కనుక గెల్చు తెరువు కాన రాదు!

ఆ. వె.

అనుచు బయలుదేరె నభిమతమొక్కటి/

వనము నందు చెలగి ప్రబల మయ్యె!

ఎవరు గెల్తురనుచు నెంతయో నుత్కంఠ/

పెరిగె దినదినాభివృద్ధి యగుచు!

ఆ. వె.

ఫలితమొసగువేళ బలములు లెక్కింప/

నబ్బురమున మునిగె నడవి యంత!

ఘన విజయము పొందె గండ్రగొడ్డలి, సెల/

యేరు నోటమిగని నీరుగారె!

తే.గీ.

వృక్ష జాతి పెద్దల సమావేశ పరచి/

ఇట్టి వింతైన ఫలితమ దెట్టు కల్గె/

ననగ మా ఓటు "గొడ్డలి" కనియె తరులు!

వాని వెనుక నున్నది *మన వాడె* కనుక!

విరహము

ఆ.వె.

మనసు మాట వినదు మాటలాడు వరకు/
పలుకు విన్న వరకు పరితపించు/
పలుకరింపబోగ పలుకవైతివి నీవు
ఇంత రాతి గుండె యేల నీది? 

ఇంద్రుడు, చంద్రుడు

 ఎవరినైనా ఇంద్రుడు చంద్రుడు అని పొగిడే వాళ్ళు ఒకసారి పునరాలోచించుకోవాలేమో:

ఆ. వె.
ఇంద్రుడవని, యొకని, చంద్రుడని పొగడ/
నొప్పబోదు గుణము లూహ సేయ!
వాసవునికి  కల దభద్రతాభావమ్ము/
వెన్నెల దొరకేమొ వీపు నలుపు!!

- రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల
25.07.2023


చిన్న సవరణతో:
ఆ. వె.
ఇంద్రుడని నొకరిని చంద్రుడని పొగడ/
నొప్పదనెద గుణము లూహ సేసి!
వాసవునికి కలదభద్రతాభావమ్ము/
వెన్నెలదొరకేమొవీపునలుపు!

(వెన్నెలదొరయొగురువిందపూస!!)

విశ్వనాథవారి వేయిపడగలు నవలలో - మేఘ వృక్ష మైత్రి - కి పద్యరూపం

విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారి వేయిపడగల్లో ఒక ఘట్టం శ్రీ శ్రీరామారావు మాస్టారి మాటల్లో:   

ఒక మేఘం  వానకాలంలో సంచరిస్తూ ఒక పెద్దచెట్టుని‌ కౌగలించుకొని ఆనందబాష్పాలు‌ కార్చేది.
ప్రతిసంవత్సరం వారి చెలిమి చాల దృడమైనది. ఏళ్లతరబడి సాగుతున్నవారి చెలిమికలిమితరగనిగని!

నాగరకత పెరిగింది. ఆ సుబ్బన్నపేట నెమ్మదిగా పట్టణాలవంకచూడసాగింది.
చెట్టునికొట్టి కరెంట్ పోల్ వచ్చింది --- ఆదేశంగా!!!
వానకాలంవచ్చింది. మన వృద్ధమేఘమూ వచ్చింది.
ఆ ప్రాంతమంతాకలయతిరిగింది.
ఎక్కడ తన ఆప్తవృద్ధమిత్రుని జాడకానరాలేదు. 

వెదకివేసారి మళ్ళీ ఈ ప్రాంతానికి రానక్కర్లేదని బాధపడింది..
మ్రోడువారినయెదలోనుండి కార్చకన్నీరులేక నిట్టూర్పులతో నిష్క్రమించిందా మేఘం!!!!

పై భావాన్ని ఆటవెలదుల్లో ప్రయత్నించాను..!

జలదమొకటి మిన్ను సంచరించుచు పెద్ద/
తరువు చేరె ప్రేమ ధార కురియ!
నా యిరువురి మధ్య ననుబంధమేర్పడి/
యెంతయో బలపడె నేటికేడు!

కాల మహిమ నకట గ్రామమ్ము పట్నమై/
తరువు తొలగి వెలసె స్తంభమొకటి!
వర్ష ఋతువునందు వచ్చుమేఘము తన/
చనవరి కనరాక చకితుడయ్యె!

వెదకి యలసిసొలసె, వృద్ధమిత్రుని జాడ/
తెలియరాక మబ్బు దిగులు చెందె!
నిలువలేక నచట నిట్టూర్చి జలదమ్ము/
మరల రాననుచును మరలి పోయె!

చెట్టులేని తావు ’చినుకుదారి’క* రాదు/
తానులేక చిగురు దాల్పదు తరు/
విట్లు బంజరయ్యె వేడిగాడ్పులనూరు!
కార్చ కంటనీరు గగనమయ్యె!

*చినుకుదారి - మేఘము - ఇకరాదు

కోడలి జాణతనము

శ్లోకము:
శ్ర్వశ్రూ రత్ర నిమజ్జతి
అత్రాహం దివసకే ప్రలోకయ
మా పథిక! రాత్ర్యంధ!
శయ్యాయా మావయోర్నిమఙ్క్ష్యసి!

ప్రతిపదార్థము:
శ్వశ్రూ = అత్త, అత్ర = ఇక్కడ
నిమజ్జతి = నిదుర మునుగుతుంది.
అత్ర
అహం = నేను, దివసకే = పగలే, ప్రవిలోకయ = బాగా చూడు - చూచుకో
పథిక! = ఓ బాటసారీ!, రాత్ర్యంధ! = రేఁజీకటి కలవాడా!
ఆవయోః = మాయొక్క, శయ్యాయాం = పడకపై, మా నిముఙ్క్ష్వ= పడవద్దు

నా అనువాద యత్నము:
ఉత్పలమాల:
అత్త పరుండు నిచ్చటనె యద్దరి నే పవళింతు పాంథుడా!
క్రొత్త ప్రదేశమోయి! మది గుర్తు నెరుంగుము! శయ్య చేర నీ/
తత్తరనో నిశాంధ్యమునొ దారిని తప్ప ప్రమాదముండదో/
యెత్తెరగున్ గమించెదవొ యే పొరబాటుకు తావు నీయకన్!

క్లుప్తత కోసం మరో ప్రయత్నం:
ఆ. వె.
అత్త నిదుర మునుగు నచ్చట, నిచ్చట /
నేను పవ్వళింతు! నెరుక తోడ/
చూచికొమ్ము పవలె! రేచీకటిని మాదు/
పైన పడెద వేమొ బాటసారి!

కాకి

ఆ. వె.

అన్నమునకు కాకి ఆకలి గొనుచును/
గిన్నె ముట్టినంత కేకలేసి,
పితరులకు ప్రపత్తిఁ బిండము పెట్టి గై/
కొనగ కాకి పిలువ మనకె చెల్లు!

- రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల
22.03.2022

ఇంకో పేరడీ పద్యం..!

తన భార్య ఆన్‍లైన్ షాపింగ్ లో మోసపోతుందేమో అని హెచ్చరిస్తున్నాడు భర్త..!!

శార్దూలము:

నీకున్ షాపుల కేగగాను కఱవా నీచేత కార్డుండగా/
బైకుల్, కారులు త్రొక్కుచుండి తిరుగన్ వైడెస్టు రోడ్లుండగా/
సోకుల్ పోవుచు ’నాను లైను’ సరకుల్ చూడన్ విచిత్రమ్ముగా/
వీకన్ జేకొన నీ మొబైలు తగునా!? వెఱ్ఱౌటకా శ్రీమతీ!?

🙂🙃🙂

పై పేరడీకి మూలం (ధూర్జటి విరచిత శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకము నుండి)

నీకున్ మాంసము వాంఛయేని కఱవా? నీ చేత లేడుండగా
జోకైనట్టి కుఠారముండ ననలజ్యోతుండ, నీరుండగా
పాకంబొప్ప ఘటించి చేతి పునుకన్ భక్షింప కా బోయచే
జేకొంటెంగిలి మాంసమిట్లు దగునా! శ్రీకాళహస్తీశ్వరా!

దానికా శ్రీమతి ఇలా అంది:

ఆ.వె.
పైకిపోవగాను నాకును మనసేను!
పైకి పోదు నన్న భయముతోను/
కాలు కదుపలేక, కరొనా కు జడిసి నే/
నాశ్రయించితి మరి 'ఆను లైను'!

- రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల

అందం తెచ్చిన తంటా..!

ఆ.వె.
అరువదేండ్ల ముసలి యముని గని కలను/
నాయువెంత మిగిలె ననుచు నడిగె/
ముప్పదేండ్లపైని మూడుమాసములని/
యా యముండు పలికె నాదరమున!

ఆ.వె.
సంతసించి నారి చెంతనుగల వైద్య/
శాలకు చని ఖర్చు చాల చేసి/
చక్కదనము తిరిగి చిక్కునట్లు చికిత్స/
నంది పాతరూపు పొందె ముదము..!

ఆ.వె.
వైద్యశాల నుండి వచ్చిన వనితను/
నకట! గ్రుద్దు కొనియె నాంబులెన్సు!
విడిచె ప్రాణ మచటె విల విలలాడుచు/
తరుణి కాయె యముని దర్శనమ్ము!

ఆ.వె.
ఏల జేసినావొ యింతటి ఘోరము?
ఆయువెట్లు దీరె ననుచు నడుగు/
పడతి జూచి యముడు బదులిచ్చె "గుర్తింప/
కుంటినమ్మ నిన్ను కోమలాంగి!"

_(ఆంగ్లములో వచ్చిన ఒక వాట్సాప్ జోకుకి పద్యానుసరణ.)_
- రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల
(01.08.2019) 🙏🙏🙏

వినాయక చవితి

వినాయక చవితి శుభాకాంక్షలతో:

సీసము:
అమ్మ చేత నలుగె యాకారమును దాల్చి/
       ద్వార పాలకునిగ తా తనరుచు/
దారివదలకున్న తండ్రి కినుక పూని/
       తనయు తెలియలేక తలను నరికె/
ఉత్తరమున తలనుంచి నిద్రించెడు/
       హస్తిమస్తకమును అతికి నిన్ను/
మరల జీవితుఁ జేయ మాత ముదమునంది/
          కుడుముల తినిపించె కొసరి కొసరి/
ఆ. వె.
ఘనతలెన్నొ జేసి గణపతిత్వము పొంది/
గజముఖుడనుపేర గణుతికెక్కి/
మోదకముల చాల ముదమార చేకొను/
భక్త సులభ సుముఖ పార్వతిసుత!

తనరుచు: విజృంభించు

- రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల

సీసము (పంచపాది):

పంచలోహపుమూర్తి పనిలేదు పూజింప/
          పసుపు ముద్దయె నీకు పసిడి ప్రతిమ/
ఆకాశపందిళ్ళు నీకు నక్కరలేదు/
          చాలుచాలును చిన్ని పాలవెల్లి/
ఘనలేపనము లేల కస్తూరి యేలను/  
          గరికెపూవులెనీకు కలువపూలు/
పుష్పమాలికలతో పూజింప పనిలేదె/
          ఆకులలముల నీవాదరింప/
నైవేద్యములనిడ నలుబది రకములు/
          మోదకమ్ములె నీకు మురియు విందు/
ఆ. వె.
అల్పమైన పూజ నందుకొని యనల్ప/
కామ్యములను దీర్చు రమ్యమూర్తి!
అమ్మ కొడుకు వగుచు నయ్యపేరు నిలుపు/
భక్త సులభ సుముఖ పార్వతిసుత!⁠⁠⁠⁠

- రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల

ఉత్పలమాల:

జన్మదినంబునన్ కడుపుఁ చాలెడు కుడ్ముల నారగించి యా/
తన్మయతన్ చనన్ గనుచు తానదె చంద్రుడు గేలి సేయగన్ /
చిన్మయ! శాపమిచ్చి తివి, చేరి భజింపగ  శాప పీడనం  /
బున్మర లించితీవ ప్రభు!మోదక హస్త! గణేశ! పాహి మామ్!!

- రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల

కందము:
పన్నగపు జందియంబును
చిన్నెలుకయె వాహనంబు చిత్రము గానన్
వన్నెల మోమది యేనుగు
నన్నియు నీ యభయ ముద్ర నైక్యత మెలగున్!

పాము అంటే ఎలుకకి భయం, ఎలుక అంటే ఏనుగుకు భయం. కాని అన్నీ ఆయన అభయములో కలసి మెలసి ఉంటాయి.
- రాధేశ్యామ్ రుద్రావఝల

కన్నులు చింతాకులునవి
గున్నేనుగు తలయు బొజ్జ గుండ్రంబదియే
నున్నని దంతంబొక్కటె
ఎన్నగ గణపతిని జూడ నెన్నియొ వింతల్ ..!

కన్నులు చింతాకులునవి
గున్నేనుగు తలయు బొజ్జ గుండ్రంబదియే
చిన్నెలుక నెక్కి వచ్చుచు
నున్నాడదిగోగణపతి యొక్కడు కనుడీ

కన్నులు చింతాకులునవి
గున్నేనుగు తలయు బొజ్జ గుండ్రంబదియే
చిన్నెలుక నెక్కి వచ్చుచు
నున్నాడదిగోగణపతి యుండ్రాళ్ళకునై

ఇంకొక్క కందము:

చెన్నుగ వ్రాసితివీవట
పన్నుగ వ్యాసుడు నుడివిన పంచమ వేదం/
బన్నుగ ఘంటము నిలుపక/
విన్నాణపు ఖనివి నీవె విఘ్నేశ నతుల్!